การตรวจสุขภาพประจำปีของเรา หรือการตรวจเลือดประจำเดือนของผู้ป่วยโรคไต แผ่นรายงานค่าต่าง ๆ ที่เราได้จากการตรวจเลือด ทั้งเรา ทั้งผู้ป่วย ทั้งญาติผู้ป่วยบ้างครั้ง ก็อ่านค่ากันไม่เป็น ไม่เข้าใจ ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของแพทย์ พยาบาลในการวินิจฉันโรค แต่บ้างครั้ง การอธิบายอาจไม่ละเอียด ไม่อธิบายให้เข้าใจ จึงทำให้เราดูแลตัวเอง หรือดูแลผู้ป่วยได้ไม่ดีพอ สักแต่ว่า...ตามหมอสั่ง....
ดังนั้น เราในฐานะที่ได้เข้ามาค้นคว้าเรื่องนี้ ถึง blog นี้ ถึงบทความนี้แล้ว มาลองทำความเข้าใจกันหน่อยดีไหมค่ะ ว่าค่าตัวเลขของผลการตรวจแต่ละหัวข้อ มันคืออะไร หมายถึงอะไร แล้วเราต้องทำอย่างไรต่อไปถ้าค่ามันผิดปกติ
เริ่มต้นที่ ค่าแรกกันเลยนะค่ะ
1. BUN หรือ Blood urea nitrogen เป็นค่าของเสียที่ได้จากการใช้โปรตีน ถ้าไตทำงานได้ไม่ดี ค่านี้จะสูงเกินกว่าค่ามาตรฐาน หรือในบางกรณีถ้าเราทานอาหารที่มีโปรตีนมากเกินไปอย่างต่อเนื่องถ้าไปตรวจในช่วงนั้น ค่า BUN ก็อาจสูงได้ ซึ่งก็อาจต้องดูประกอบกับค่าไตตัวอื่น ๆ เช่น ค่าครีตินิน และ ค่ากรดยูริก แต่ถ้าค่าต่ำกว่ามาตรฐานแสดงว่ามีภาวะขาดสารอาหารได้
ค่า BUN มาตรฐาน คือ 8 - 20 mg/dl
ถ้าค่านี้สูงเกินปกติ อาจแสดงว่า เป็นไตวาย,ไตอักเสบเรื้อรัง, ทานอาหารพวกโปรตีนมากเกินไปอย่างต่อเนื่อง, ร่างกายมีภาวะขาดน้ำ เป็นต้น
สำหรับผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรัง การดูค่า BUN จะสูงเกินมาตรฐานอยู่แล้ว หากมีการฟอกที่เพียงพอ และป้องกันมิให้ร่างกายขาดสารอาหาร อาจยอมรับค่า BUN ให้อยู่ได้ตั้งแต่ 40 - 100 mg/dl
2. Cr หรือ Creatinine เรียกว่า ครีตินิน เป็นค่าที่แสดงการทำงานของไต ถ้าค่า Cr สูง แสดงว่ามี สารครีตินิน ซึ่งเป็นของเสียที่เกิดจากอาหารและการสลายตัวของกล้ามเนื้อตกค้างในกระแสเลือด และไม่ถูกกรองออกจากเลือดโดยไต แสดงถึงประสิทธิภาพการกรองของเสียของไตลดลง ยิ่งไตเสื่อม ค่านี้ก็ยิ่งสูง แต่ก็มีบางโรคที่ทำให้ค่านี้สูงได้ เช่น โรคหัวใจบางชนิด
ค่า Cr มาตรฐาน คือ ชาย 0.8 - 1.3 mg/dl หญิง 0.5 - 0.9 mg/dl
ถ้าค่านี้สูงเกินปกติ แสดงว่า เป็นไตวายเรื้องรัง หรือ ไตอักเสบเรื้อรัง เป็นต้น
สำหรับผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรัง การดูค่า Cr มักจะสูงเกินมาตรฐาน ไม่สามารถกลับมาอยู่ในช่วงมาตรฐานได้อยู่แล้ว ซึ่ง คุณหมอ มักไม่ค่อยสนใจผลของค่านี้มากนัก เมื่อผู้ป่วยเป็นโรคไตวายเรื้อรังแล้ว
3. UA หรือ Uric Acid หรือ กรดยูริก เป็นค่าของเสียที่เกิดจากการสลายตัวของกรดอะมิโน เมื่อไตกรองของเสียได้น้อยลง จะทำให้ค่านี้สูงขึ้น กรณีคนที่ทานเนื้อสัตว์เป็นประจำ ดื่มแอลกอฮอล์บบ่อย ๆ ก้จะทำให้ค่านี้สูง ดังนั้น การดูแค่ค่านี้ มิสามารถบ่งบอกได้ว่าเป็นโรคไต หรือเปล่า มักดูค่านี้ประกอบกับสองค่าข้างบน แต่ การตรวจ UA เป็นการตรวจพื้นฐาน เพื่อดูว่า มีความเสี่ยงต่อโรคไต โรคเกาต์ หรือเปล่า
ค่า UA มาตรฐาน คือ ชาย 2.5 - 7.5 mg/dl หญิง 2.0 - 6.0 mg/dl
ถ้าค่านี้สูงเกินปกติ แสดงว่า มีแนวโน้มโรคไตวาย, โรคเกาต์ ควรตรวจเลือดอย่างละเอียด
สำหรับผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรัง หรือผู้ที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องฟอกไตเทียม แล้ว ถ้ามีค่านี้สูงเกินปกติ แสดงว่า มีแนวโน้มว่าจะเป็นโรคเกาต์ ต้องรีบปรับการรับประทานอาหาร และปรึกษากับแพทย์ประจำตัวอย่างเร่งด่วน
How to Kidney Care:
ข้อแถมท้าย อีกค่าสำหรับผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรัง ที่ควรใส่ใจ คือ ค่า Albumin คือ ค่าปริมาณโปรตีนตัวดีในเลือด ซึ่งมีค่ามาตรฐานอยู่ที่ 3.5 - 5.0 g/dl ถ้าผู้ป่วยฟอกไต มีค่า Albumin ต่ำ แสดงถ้าภาวะโภชนาการ หรือการปรับประทานอาหารจำพวกโปรตีนไม่ดี ขาดสารอาหาร มีแนวโน้มกล้ามเนื้ออ่อนแอ มีภูมิต้านทาน และเม็ดเลือดแดงต่ำ มีโอกาสติดเชื้อ และโรคแทรกซ้อนสูง ดังนั้น ควรรับประทานไข่ขาว เป็นประจำทุกวัน อย่างน้อย 3 - 6 ฟอก ต่อวันค่ะ
